- Lees op chirurgische wijze een boek (of meerdere) dat jij hoog hebt staan en dat aansluit bij wat jij schrijft of wilt schrijven. Dit kan zijn op basis van het onderwerp, het genre (bv. roman, thriller, kinderboek), de stijl (bv. humoristisch) of op basis van de opbouw van het verhaal (bv. als je boek bestaat uit een hoop flashbacks, of bv. wanneer het verhaal wordt verteld aan de hand van brieven).
Ontleed zo’n boek, en probeer voor je zelf te formuleren waarom je bepaalde zaken wel of niet goed vindt. Het is niet de bedoeling dat je klakkeloos dingen overneemt voor in je eigen manuscript, maar je kunt door middel van een ander boek je wel bewuster worden van je eigen schrijven.

- Er zijn veel how-to-boeken die je kunnen helpen bij het toepassen van handige tips en trucs. Zo is er bijvoorbeeld het boek Hoe schrijf je een familiegeschiedenis? van Marijke Hilhorst waarin ze het volgende advies geeft: ‘Probeer in een gesprek minstens één onderwerp uit te diepen. Vraag als aanvulling op een antwoord dat alleen uit ja of nee bestaat om voorbeelden en anekdotes die het antwoord kleuren.’ In Schrijven is ritme benadrukt de auteur Thomas Verbogt het belang van goed uitgewerkte personages voordat je ook maar iets op papier zet: ‘Ik denk haast onophoudelijk aan mijn personages: wie zijn het, hoe zien ze eruit, hoe zijn ze opgegroeid, welke ambities hebben ze, welke obsessie, van welke kleuren houden ze, van welke kleding?’

- Als je een verhaal gaat schrijven doe je dat met de gedachte dat toekomstige lezers in het boek gezogen zullen worden. Ze moeten de wind door hun haren voelen blazen en de steentjes onder hun voeten horen knarsen. Om dit te bewerkstelligen is het belangrijk dat je het principe show-don’t-tell hanteert. Hiermee wordt bedoeld dat het veel krachtiger is dingen beeldend in te kleuren dan uitleggerig te vertellen. Probeer dit vertellen ook niet in de vorm van een dialoog te doen, omdat het dan wel levendig over zou komen, want ellenlange dialogen (tenzij je veel ervaring hebt) zijn enorme dooddoeners voor het verhaal, en vaak ook erg onnatuurlijk.
Als je iets uit te leggen hebt – het ‘tell’-gedeelte – kun je dit zeker doen, probeer het wel zo kort mogelijk te houden, bv.: ‘Anne was de oudste van de twee, de oogappel van vader, maar Rosa was de gelukkigste’. En ga vervolgens aan de slag met het ‘show’-gedeelte: bv.: ‘Als Rosa liep, haar bloesje omhoog geblazen door de wind, zag je twee kuiltjes net boven haar billen. Als een paar vrolijke ogen, glurend door de vitrage van het keukenraam.’

- Willem Frederik Hermans zei ooit dat mussen ‘alleen maar zinloos van het dak (mogen) vallen als het de bedoeling van de auteur is geweest; te betogen, dát het in zijn wereld geen gevolg heeft als er mussen van daken vallen’. Met andere woorden: alles in een verhaal moet een reden hebben. Je kunt bijvoorbeeld niet op pagina vijf een moederfiguur introduceren en daar in de rest van het verhaal niets meer mee doen. Je kunt bij jezelf afvragen: wat is de reden dat ik haar opvoer? Wat is haar functie? Staat ze symbool voor iets of iemand? Als je deze vragen moeilijk kunt beantwoorden, zal er iets aangepast moeten worden zodat de moederfiguur wel bestaansrecht krijgt (of je kunt haar ook weglaten – ook wel ‘killing your darlings’ genoemd).

- In alle verhalen zit een bepaalde mate van spanning. Bij thrillers is dat vaak een iets ander soort spanning dan bij bijvoorbeeld een roman, maar feit blijft dat ieder fictieverhaal (en ook veel non-fictieverhalen) een bepaalde mate aan spanning nodig heeft. Een manier om dat te doen is door een goede balans te vinden tussen onthullen en verhullen, door de lezer op een bepaald spoor te zetten, zonder alles - en misschien wel helemaal niets - weg te geven, omdat het aan het einde van het verhaal toch heel anders in elkaar blijkt te steken. Probeer zinnen als ‘Maar toen wisten ze nog niet dat het helemaal mis zou lopen’ zo veel mogelijk te vermijden, tenzij je daar natuurlijk een hele goede reden voor hebt.

- Een andere manier om spanning te creëren is door uitstel. Dit principe borduurt voort op het onthullen-verhullen principe, maar houdt net iets anders in omdat je als lezer wel weet dat er iets aan zit te komen, maar je niet precies weet wanneer. Bij de echte ‘page turners’ vind je dit uitsteltrucje vaak goed terug. Als lezer kun je dan bijna niet ophouden met lezen omdat je zo graag wilt weten wanneer hét nou gaat gebeuren.

- Wanneer je een verhaal gaat schrijven hanteer je, al dan niet bewust, een bepaalde stijl. Het is belangrijk om hier consequent in te zijn. Stijlbreuken zijn veel voorkomende ‘problemen’ in een tekst van onervaren schrijvers. Een voorbeeld hiervan in een historische roman, waarin de stijl vrij gedragen is, is een zin als deze: ‘Het dienstmeisje entertainde de gasten’. Entertainen is een woord dat wij misschien nu vaak gebruiken maar in de 19e eeuw werd er alleen maar ‘vermaakt’. Wees dus kritisch in de sfeer die je oproept door het hanteren van een bepaalde stijl.

- Probeer verscheidenheid in de opbouw van je zinnen aan te brengen. Dit maakt het verhaal prettiger om te lezen dan wanneer je als lezer steeds dezelfde soort zinsconstructies voorgeschoteld krijgt. Wat je vrij vaak ziet is dat veel zinnen achtereenvolgens beginnen met het onderwerp gevolgd door de persoonsvorm, bv.: ‘Hij was nog nooit in zijn leven zo verlegen geweest. Zij liep langs zonder naar hem om te kijken. De hond blafte terwijl ze aan de riem trok’, Je kunt hier echter heel goed op variëren: ‘Nog nooit in zijn leven was hij zo verlegen geweest. Zij liep langs zonder naar hem om te kijken, terwijl de hond blaffend aan de riem trok’

- Lange zinnen kunnen soms prachtig zijn, en de lezer kan zich laten meevoeren door de cadans van zo’n zin, zorgvuldig opgebouwd met komma’s, dubbele punten of andere zinsregulerende interpunctie. Maar wissel deze af met korte. Het doel van wat voor tekst dan ook is de aandacht van de lezer vast te houden. Zinnen worden vaak te lang door het toevoegen van bijzinnen. Een vuistregel is dat een zin maximaal één bijzin mag bevatten.

Conversaties op papier zetten, het moet je maar liggen. Het is iets wat vaak op een verkeerde manier wordt geschreven, waardoor de dialoog niet lekker leest. Als dat 300 pagina's lang het geval is, zullen maar weinig lezers je verhaal uitlezen.
Gesprekken tussen personages zijn belangrijk, men gebruikt dus ook vaak allerlei aanhalingstekens zodat duidelijk wordt dat iemand aan het woord is. Maar dit hoeft niet altijd. Neem het volgende gesprekje waarbij de aanhalingstekens overbodig zijn:
'Wil je koffie?' 'Ja, lekker.' 'Melk en suiker?' 'Nee, dank je.'
Hier kun je zonder moeite één zin van maken, bijvoorbeeld: 'Ik vroeg of hij koffie wilde; het werd een zwart bakkie. Gelukkig maar, want ik heb niets in huis wat erin had gekund.' Zo zijn er veel dialogen die beter tot hun recht komen - en lekkerder lezen - als ze worden samengevoegd tot een zin.

De meeste schrijvers hebben moeite met de eerste zin, of die nou een artikel, een nieuwsbericht, een manuscript of een filmscript schrijft.

Lees deze zin: 'We gingen eten in het restaurant.' Zit je al op het puntje van je stoel? Waarschijnlijk niet. Dit is echter wel de eerste zin van bestseller Het diner van Herman Koch (500.000 exemplaren verkocht).

Als je begint met schrijven kun je uren, dagen, weken over een eerste zin doen. Je wilt laten zien dat het een meesterwerk is, de zin moet uitnodigen tot verder lezen. Toch maakt de lezer zich vaak helemaal niet druk over zo'n eerste zin: hij slaat het boek open en begint met lezen. Die eerste regels gaan snel aan zijn ogen voorbij, smachtend naar de regels die volgen. Het draait allemaal om het geheel; het verhaal moet je grijpen en zin na zin niet meer laten gaan. Dus komt die eerste zin maar niet tevoorschijn, schrijf dan gewoon verder aan de tweede, derde en vierde...

- Laat je werk lezen door je doelgroep. Heb je een kinderboek geschreven, vraag aan je nichtje, de kleinzoon van de overbuurvrouw of aan de dochter van je collega, met de juiste leeftijd wat ze van het verhaal vinden. Je zult bijvoorbeeld merken dat ze bepaalde woorden niet begrijpen, of dat ze voor jou logische verbanden niet kunnen plaatsen.
Heb je een psychologische thriller geschreven, laat het verhaal lezen door een vriend of vriendin die de boeken van Saskia Noort en Esther Verhoef verslindt. Hij of zij kan je wijzen op een bepaalde afwezigheid van spanning in je verhaal, die misschien wel erg nodig is voor het genre waarin je schrijft.

- Zorg, vooral als je via TenPages.com wilt gaan publiceren, dat je een band opbouwt met je lezers. Hou ze tijdens het gehele proces op de hoogte van de stand van zaken. In welke fase van het schrijfproces zit je? Waar schrijf je het liefst? Tegen welke problemen loop je aan? Schroom niet om af en toe ook hun hulp in te schakelen, daar komen vaak heel leuke, goede dingen uit. Je lezers op de hoogte houden is tegenwoordig makkelijk via social media. Probeer wel origineel en authentiek te blijven, zodat mensen echt een goed beeld van je krijgen en niet snel verveeld raken of je getwitter afdoen als spam.