Interview
Door Coen Borgman
16 maart 2010, 15:07 uur
De 'Zonen van Samuël' van Adriaan Bos gaat over fundamentele levensvragen. Thomas is een advocaat die op zoek gaat naar de essentie van het leven, naar (zijn) waarheid. Zijn queeste begint pas echt wanneer zijn goede vriend Sam hem vraagt te waken over een baanbrekende uitvinding. Hij komt in conflict met de zonen van Sam en raakt verstrikt in een web van intriges. Als de wereld wordt opgeschrikt door een virus dat een pandemie veroorzaakt, ontstaat chaos. Niet alleen het leven van Thomas raakt in gevaar, maar ook dat van miljoenen mensen. Een doemscenario begint. TenPages.com vroeg schrijver Adriaan Bos naar de inspiratie en drijfveren achter zijn roman.

In hoeverre is ‘De Zonen van Samuel’ een autobiografisch werk? Zijn personages gebaseerd op mensen uit je naaste omgeving?
Wat is autobiografisch? Mijn roman is niet een weergave van mijn leven. Je ziet er wel mijn nadenken over de zin van het leven in terug, en ook stappen die ik daarin heb gezet. Ik heb net het essay Het geluk van de eenzaamheid van Connie Palmen gelezen. Zij noemt de schrijver een emigrant, een vrijwillige banneling die de familie en het land dat hem baarde moet verlaten om zich aan de macht van een zichtbare of onzichtbare dictatuur te onttrekken. Thomas en een aantal andere personages in mijn roman zijn ook emigranten. Ze verlaten het verhaal waarin ze zijn opgegroeid en gaan op zoek naar hun eigen verhaal. Thomas was advocaat, net als ik. Hij wil doordringen tot de essentie van het leven, voor mij heel herkenbaar. Als coach probeer ik te kijken achter de sluier van wat mensen als werkelijkheid ervaren. Dat doe ik als schrijver ook. Daarin neem ik onvermijdelijk mijn ziel mee, vanuit mijn persoonlijke verhaal. Dat ligt op een dieper niveau dan mijn privéleven.
De personages zijn niet direct gebaseerd op mensen uit mijn naaste omgeving, wel op wat ik heb gezien en ervaren in mijn uiteenlopende contacten met mensen. Veel mensen passen zich aan hun omgeving aan. Dat doen ze deels onbewust, vaak ten koste van hun eigen identiteit. Ze leven niet vanuit hun uniciteit, versluieren hun eigen waarheid. Dat heeft grote invloed op hun manier van leven, en op de samenleving als geheel. Natuurlijk zijn er wel mensen die mij geïnspireerd hebben voor mijn personages. De vriendschap tussen Thomas en Sam is een privé-ervaring, maar de feitelijke invulling is grotendeels fictie. Zo zijn er ook gebeurtenissen in mijn leven en dat van anderen die mij inspiratie hebben gegeven.

Waar komt je interesse voor fundamentele levensvragen en ethische kwesties vandaan?
De zin van ons bestaan op een planeet in een oneindig universum heeft mij altijd gefascineerd. Dat is de filosoof in mij. Ik was in mijn jeugd een dromer, later verzette ik mij tegen waarheden die mij werden voorgehouden. Het was een, toen nog vrij sluimerend, besef dat achter ieder antwoord nieuwe vragen opkomen, dat er niet één waarheid is. Zo heeft het oordelen over anderen vanuit een bepaalde levensvisie mij altijd tegen gestaan. Daar ligt ook een relatie met ethische vragen. Ethische opvattingen ontaarden nog wel eens in moraalfilosofie, of in populisme, en veranderen met de tijd. Ethiek zou moeten gaan over universele beginselen die de relatie tussen mensen onderling en ieders persoonlijke vrijheid bepalen.
In mijn drukke advocatentijd is de filosoof op de achtergrond geraakt. Toch heb ik toen ook veel gehad aan mijn kritische instelling. Het hielp mij om achter de feiten te kijken, om te beseffen dat ze nooit eenduidig zijn en altijd door mensen worden ingekleurd vanuit hun persoonlijke werkelijkheid. In die zin was mijn overstap van advocaat naar coach en schrijver minder groot dan het lijkt. Door die stap heb ik mij wel verder kunnen verdiepen in fundamentele levensvragen en daarmee samenhangende ethische kwesties.

Geloof je in het doembeeld dat wordt opgeroepen in je manuscript?
Het beeld dat ik oproep is grotendeels fictie. Ik zeg grotendeels, want als je om je heen kijkt zijn sommige contouren al zichtbaar. Volgens de wetenschapper en filosoof Ervin Lászlo staan we op een kritieke tweesprong en nadert de wereld zijn ‘chaospunt’. In mijn roman snijd ik een aantal thema’s aan die ik boeiend en belangrijk vind. Centraal staat de vraag hoe de mens omgaat met zijn creërend vermogen, vanuit welke intentie. Niet de werkelijkheid is bepalend, maar hoe wij die zien, en hoe wij die zelf creëren. Een actueel thema is de invloed van technologie en databestanden. We worden steeds transparanter door alle gegevens die over ons worden opgeslagen en samengebracht. Er is een toenemende roep om controle en veiligheid. Overheden nemen veel ad hoc besluiten die inbreuk maken op onze bewegingsvrijheid en persoonlijke levenssfeer. Het lijkt alsof we op een ingezeepte glijbaan zitten. Ik zie het verplicht dragen van een onderhuidse chip op termijn als een angstaanjagende en reële mogelijkheid. De pandemie in mijn roman is een dreiging die wordt onderkend door ondermeer de WHO: het uitbreken van een virus dat resistent is tegen beschikbare medicijnen. Hoe reageren wij individueel en collectief indien zich zo’n catastrofe aandient? Vooral dat laatste is interessant. Eigenbelang en onverdraagzaamheid zijn in de wereldorde bepaald niet nieuw. Ik weet niet of er intrinsiek zo veel veranderd is. Wel dat we nu met bijna 7 miljard bewoners op deze planeet leven. De globalisering en de technologische middelen die ons anno 2010 ter beschikking staan maken dat de gevolgen van die menselijke eigenschappen steeds meer een bedreiging vormen voor het welzijn van de aarde en haar bewoners. Ik denk dat er dringend behoefte is aan ander leiderschap. En dan heb ik het vooral over innerlijk leiderschap, een wezenlijke voorwaarde voor maatschappelijk leiderschap. We staan voor enorme uitdagingen, die vragen om een fundamentele verandering in ons denken en gedrag.

Is de afloop van het verhaal zo fatalistisch als de eerste hoofdstukken doen vermoeden?
Over de afloop van mijn roman wil ik natuurlijk inhoudelijk niets kwijt. Ja, het slot is indringend, maar het laat ruimte voor de lezer om zelf (persoonlijke) conclusies te trekken. De rode draad is overigens niet een doembeeld of fatalisme. Integendeel, het verhaal gaat in de kern over liefde en verbinding. Over mensen die ten volle voor het leven kiezen.

In hoeverre ben je in het schrijven beïnvloed door George Orwell’s 1984? Het jaartal 2084 zal geen toeval zijn, neem ik aan.
Nee, ik ben niet beïnvloed door 1984. Die vergelijking kwam tijdens het schrijven op, zoals ook de pandemie spontaan in mijn roman uitbrak. Meer in het algemeen geldt dat het verhaal al schrijvende is ontstaan.

Wat hoop je met de mogelijke publicatie van je manuscript te bereiken?
Het schrijven van een roman stond al lang op mijn verlanglijstje. Ik heb het schrijven als een boeiend en indringend proces ervaren. De vrijblijvendheid sloeg al snel om in de noodzaak nadrukkelijk stil te staan bij wat de personages meemaken en als hun werkelijkheid zien. Achter de thema’s gaan werelden schuil die ieder voor zich kan invullen, vanuit zijn of haar beleving. Het is een spannende roman geworden. Wat ik ermee wil bereiken? Ik hoop lezers te inspireren om met een onbevangen blik naar het landschap van hun persoonlijke verhaal te kijken. Een ander verhaal is er niet, wat er in de wereld ook gebeurt.

Adriaan Bos, filosoof in hart en nieren, is op zoek naar de drijfveren van het individu. Naar zijn zeggen is 'verlangen naar liefde' de grote motor van de mens.
De zonen van Samuël is een roman waarin de hoofdpersoon op zoek gaat naar de zin van het leven.

- Sam richt samen met de Italiaanse wetenschapper Lucca Pacciano een bedrijf op in Italië. Daarin wordt een baanbrekende uitvinding gedaan: een onderhuidse nanochip, die oneindig veel gegevens kan bevatten, mensen overal kan volgen en ziektepatronen kan herkennen en beïnvloeden. In een visioen ziet hij zijn uitvinding als een opmaat naar 2084, een samenleving waarin de mens zijn vrijheid van geest en lichaam verliest. Hij wil zijn uitvinding weghouden van de wereld. Zijn zonen, die hem in het familiebedrijf zullen opvolgen, zien juist goud in de uitvinding en willen die exploiteren.-

Met deze kern heeft Bos een prachtig plot waarmee hij alle kanten uit kan. Bos sleurt de lezer gelijk het verhaal binnen en maakt hem deelgenoot van een aantal zaken waardoor het steeds meer moeite zal kosten om het aan de kant te leggen. Zijn natuurlijke, logische stijl stelt hem in staat een geloofwaardig verhaal neer te schrijven. Geloofwaardigheid, het ijkpunt der fictie. Het is een flinke pil maar een goed boek wil je liever zo lang mogelijk laten duren en mag eigenlijk nooit uit zijn. Bos is er heel goed in geslaagd een roman te schrijven die waar gebeurd had kùnnen zijn, en een gewaarschuwd mens telt altijd voor twee, want je weet maar nooit. Soms verschuilt de waarheid zich achter fictie.

Redactie Beste Manuscript 2009