Wat hebben voetbal en management met elkaar gemeen? Bjorn Heisterkamp weet het! Volgens de schrijver, die zelf de functies van voetbaltrainer en manager bekleedt, zijn voetbalwetten goed toe te passen op het bedrijfsleven. Leidt een wissel tot ontslag? Kunnen we een leverancier buitenspel zetten? Mogen klanten aan het shirt trekken? Moeten we toeschouwers op voorraad houden? Je leest het in dit manuscript. TenPages.com stelde Bjorn enkele vragen.

Wat is precies de parallel die jij ziet tussen trainerschap in het voetbal en het bekleden van een leidinggevende positie?
Mooi voorbeeld, kijk naar het Ajax van Louis van Gaal in zijn beginjaren. Ajax was een gehavend team. Zoals in iedere vereniging en club, maar ook in het bedrijf, zie je teamleden met verschillende eigenschappen. Neem alleen het intelligentieniveau bijvoorbeeld. Destijds werkte van Gaal met Dennis Bergkamp, een hoog opgeleide jongen (in ieder geval heeft hij zijn VWO afgemaakt). En ook werkte Van Gaal met jongeren die totaal geen opleiding genoten. Het spreekt voor zich dat er sprake is van diversiteit. Misschien kunnen de verschillen in het voetbal erg groot zijn, maar één ding is voor mij zeker, het vereist een topmanager om al deze jongens op hetzelfde niveau te krijgen en te laten werken aan hetzelfde doel.

Eén van de meest onderschatte aspecten van leidinggeven is het verschaffen van duidelijkheid. De Nederlandse voetbalschool blinkt hierin uit. Al bij de pupillen wordt héél duidelijk uitgelegd wat er verwacht wordt dat er met de bal gedaan wordt. Oefeningen worden herhaald net zo lang totdat iedereen het snapt. Er wordt ook van kinds af aan een onderscheid gemaakt tussen de betere en zwakkere spelers. Zo zit de maatschappij ook in elkaar. In iedere goede trainer zitten uitmuntende managementeigenschappen verborgen. Veel (amateur)coaches hebben niet eens in de gaten dat zij perfecte afdelingsleiders zouden kunnen zijn. Ik kan hier ook direct twee voorbeelden geven. Ik sprak laatst iemand die bij een grote verzekeringsmaatschappij werkte als medewerker op de orderdesk. De eindverantwoordelijke voor deze afdeling kwam hem per toeval tegen op het voetbalveld, omdat zijn eigen zoon ook moest spelen. Direct was hij overtuigd van de leidinggevende capaciteiten en heeft de coach ook afdelingsmanager gemaakt op zijn werkvloer. Het resultaat was er direct.

Voorbeeld twee betreft mijzelf. Ik woon in België en zie daar treurige verschillen. Ik ben trainer en coach van mijn zoon (zes jaar). De club verbiedt het mij om tegen de jongens te zeggen dat ze de shirts in de broeken moeten dragen. Ook mag er geen onderscheid gemaakt worden tussen sterkere en zwakkere spelers. Ik denk dat het verschil tussen Oranje en de Rode Duivels duidelijk is, de beste Belgen spelen in Nederland en roemen de opleiding. Daarnaast zie ik in Nederland een veel moderner bedrijfsleven dan in België. Ik denk dat België nog veel zou kunnen leren van een 'coach-aanpak'. De omgang met mensen van verschillende kleur, opleiding, achtergrond, noem het maar op, zit in Nederland fundamenteel beter in elkaar.

Leiding geven bestaat voor een groot percentage uit zeer duidelijk uitleggen wie de baas is, wat wel en niet mag, wat er verwacht wordt en nadrukkelijk de teamleden op het hart drukken dat ze nodig zijn om gezamenlijk het gewenste doel te bereiken. Er zijn veel voorbeelden van coaches die dit op hun eigen manier doen, in iedere manier zitten nuttige elementen die managers zich graag aanleren.

En hoe kijk je dan aan tegen de overeenkomst dat zowel trainers als topmanagers vaak exorbitante bedragen ontvangen voor hun diensten? Worden zij niet allebei overbetaald?

Ik ben het helemaal eens met deze vraagstelling. We hebben helaas te maken met een enorme inflatie als het gaat om betaalde bedragen. Ik ben geen voorstander van het invoeren van een maximum salaris, maar ik kan niet billijken dat sommige mensen miljoenen verdienen zonder dat hier enige kennis tegenover staat, of maatschappelijk gelijk terugbetaalde munt. Iemand die een eigen bedrijf opzet en daarmee 100 banen schept, gun ik van harte de miljoenen, die heeft de maatschappij namelijk ook geholpen, maar iemand die bij een bank werkt en ... laat ik mijn mond maar houden.

Ik vind het ook moeilijk om naar het stadion te gaan en naar jongens van 19 jaar te kijken die meer dan een miljoen netto verdienen. Ik heb hier grote moeite mee. De echte waarheid is wel, puur zakelijk gezien, dat zij het terugbrengen aan het bedrijf (de club). Niet altijd uiteraard, maar vaak is hier een rekensom van te maken. Krijgen ze het miljoen niet bij Ajax of PSV, ontsnappen ze snel genoeg voor dat bedrag naar het buitenland. Dit is nou eenmaal marktwerking. Real Madrid heeft ooit eens veel geinvesteerd in Beckham. Binnen vier dagen was dit een winstgevende machine. Hij had toen nog geen wedstrijd gespeeld. Ik vind het jammer dat de commercie het voetbal zo overspoelt, maar dat kan ik niet meer tegenhouden. (Wellicht moet ik zeggen: nog niet...).

Een toptrainer brengt zijn club naar grote hoogten. Louis van Gaal heeft voor Ajax kapitalen verdiend. Guus Hiddink heeft dit met PSV gedaan. Zonder deze twee was - dat durf ik hardop te zeggen - Ajax nooit gekomen tot die hoogte en PSV ook niet. Het is logisch in een vrije markteconomie dat ook een coach hier zijn prijskaartje aan hangt. Een club betaalt het toch wel... veel bedrijven denken ook zo. Je ziet ook steeds vaker dat bedrijven topmanagers losweken bij de concurrent, waarbij in sommige gevallen het concurrentiebeding direct afgekocht wordt. Een soort transfer. Dat lijkt wel de voetbalwereld.

Toch kan ik het nooit billijken dat de absolute top in Nederland ca. 5 tot 6 miljoen verdient (zowel in het bedrijfsleven als in het voetbal) en dat iemand in de zorg de onderhoudsbeurt van zijn te oude auto niet kan betalen. Hier is echt wat mis gegaan.

Een trainer leidt een selectie van hooguit dertig spelers. Hoe zorgt een topmanager ervoor dat hij een bedrijf van meer dan duizend man in goede banen leidt?
Hele goede vraag. Ik werk bij een bedrijf waar 40 mensen werken. Daarvan rapporteren er 30 aan één persoon. Dat is te veel. Een oude regel zegt dat er tussen de 8 en 12 personen aan iemand zouden moeten rapporteren. Precies een elftal. Als je kijkt naar perfect geleide bedrijven (zoals General Electric uit de jaren '90), dan zie je steeds dat een manager verantwoordelijk is voor 8 tot 15 medewerkers. Deze zijn op hun beurt weer verantwoordelijk voor 2 tot 20 medewerkers. Je krijgt zo wel een enorme piramide, maar daar geloof ik wel in. Ik geloof niet in een volledig vlakke management structuur. Er zijn - met name in grote groepen mensen - te veel mensen die steeds sturing nodig hebben.

Een topmanager geeft leiding aan een selecte